वटसावित्री पौर्णिमा 2026: का साजरी केली जाते? जाणून घ्या पूजेची पद्धत, सावित्री-सत्यवानाची कथा आणि व्रताचे महत्त्व

वटसावित्री पौर्णिमा 2026 : व्रताचे धार्मिक महत्त्व, पूजेची पद्धत, आख्यायिका आणि मिळणारे पुण्य

वटसावित्री पौर्णिमा हा हिंदू धर्मातील विवाहित महिलांचा अत्यंत श्रद्धेचा आणि पवित्र सण मानला जातो.

महाराष्ट्रासह देशातील अनेक भागांत हा सण मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो.

या दिवशी विवाहित महिला आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्य, उत्तम आरोग्य आणि अखंड

सौभाग्यासाठी वटवृक्षाची पूजा करून व्रत करतात. या व्रतामागे सावित्री

आणि सत्यवान यांच्या अमर प्रेमाची आणि अढळ निष्ठेची प्रेरणादायी कथा सांगितली जाते.

वटसावित्री पौर्णिमा का साजरी केली जाते?

 

धार्मिक मान्यतेनुसार, वटसावित्री पौर्णिमा हा दिवस पती-पत्नीच्या नात्यातील

विश्वास, प्रेम, समर्पण आणि त्यागाचे प्रतीक आहे. वटवृक्षाला दीर्घायुष्य, स्थैर्य आणि

अखंड जीवनाचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे या दिवशी वटवृक्षाची पूजा

करून महिलांनी पतीच्या दीर्घ आयुष्याची प्रार्थना करावी, अशी परंपरा आहे.

 

वटवृक्षाच्या मुळांमध्ये सृष्टीकर्ता ब्रह्मा, खोडामध्ये भगवान विष्णू आणि फांद्यांमध्ये

भगवान शिव यांचा वास असल्याची धार्मिक श्रद्धा आहे. त्यामुळे या वृक्षाची

पूजा केल्याने त्रिदेवांचे आशीर्वाद मिळतात, असे मानले जाते.

हेही वाचा-जुलैमध्ये तब्बल 12 दिवस बँका बंद! व्यवहार करण्यापूर्वी सुट्ट्यांची संपूर्ण यादी पाहाच

सावित्री-सत्यवान यांची पौराणिक आख्यायिका

 

पुराणांनुसार राजा अश्वपती यांची कन्या सावित्री अतिशय बुद्धिमान, सुंदर

आणि पतिव्रता होती. तिने सत्यवान नावाच्या राजपुत्राची निवड पती म्हणून केली.

मात्र ऋषींनी सावित्रीला सांगितले होते की, सत्यवानाचे आयुष्य फार कमी असून विवाहानंतर एका वर्षात त्याचा मृत्यू होईल.

हेही वाचा-जुलैपासून 10, 20, 50 आणि 100 रुपयांच्या नोटा बंद होणार? PIB ने सांगितले संपूर्ण सत्य

तरीही सावित्री आपल्या निर्णयावर ठाम राहिली. नियोजित दिवशी सत्यवान

जंगलात लाकूड तोडण्यासाठी गेला असताना त्याचा मृत्यू झाला. त्यावेळी यमराज त्याचे प्राण घेण्यासाठी आले.

 

सावित्रीने आपल्या बुद्धिमत्तेने, निष्ठेने आणि अढळ पतिव्रत धर्माच्या बळावर

यमराजांचा पाठलाग केला. तिच्या विनयशील आणि धर्मनिष्ठ संवादाने यमराज प्रसन्न झाले.

त्यांनी सावित्रीला अनेक वरदान दिले. शेवटी सावित्रीने अत्यंत चातुर्याने

सत्यवानाचे प्राणच परत मागितले. यमराजांनी तिच्या पतिव्रतेपुढे नम्र होत सत्यवानाला पुन्हा जीवनदान दिले.

https://en.wikipedia.org/wiki/Vata_Purnima

तेव्हापासून पतिव्रतेचे सर्वोच्च प्रतीक म्हणून सावित्रीची पूजा केली जाते.

 

वटसावित्री पौर्णिमा कशी साजरी केली जाते?

 

या दिवशी विवाहित महिला सकाळी लवकर उठून स्नान करून स्वच्छ

किंवा नवीन वस्त्रे परिधान करतात. त्यानंतर पूजा साहित्य घेऊन वटवृक्षाजवळ जातात.

 

पूजेदरम्यान महिला वटवृक्षाला हळद, कुंकू, अक्षता, फुले, फळे आणि नैवेद्य अर्पण करतात.

त्यानंतर कापसाचा किंवा रेशमी दोरा वटवृक्षाभोवती सात किंवा अधिक वेळा

गुंडाळून प्रदक्षिणा घालतात. या वेळी सावित्री-सत्यवानाची कथा ऐकली किंवा वाचली जाते.

 

पूजा पूर्ण झाल्यानंतर पतीच्या दीर्घायुष्याची प्रार्थना केली जाते. अनेक महिला

या दिवशी उपवास करून संध्याकाळी पूजा पूर्ण झाल्यानंतरच उपवास सोडतात.

 

वटसावित्री व्रताचे धार्मिक महत्त्व

 

धार्मिक श्रद्धेनुसार वटसावित्रीचे व्रत केल्याने स्त्रीच्या सौभाग्याचे रक्षण होते.

पतीचे आयुष्य वाढते, वैवाहिक जीवनात सुख-शांती आणि समृद्धी नांदते, अशी मान्यता आहे.

 

हे व्रत केवळ पतीच्या दीर्घायुष्यासाठीच नसून कुटुंबाच्या आरोग्य, आनंद

आणि आर्थिक स्थैर्यासाठीही केले जाते. सावित्रीप्रमाणे संकटांचा धैर्याने सामना करण्याची प्रेरणा या व्रतातून मिळते.

 

वटसावित्री व्रत केल्याने कोणते पुण्य मिळते?

 

धर्मग्रंथांतील मान्यतेनुसार वटसावित्रीचे व्रत श्रद्धेने आणि नियमपूर्वक केल्यास पुढील पुण्य लाभते, असे मानले जाते.

 

अखंड सौभाग्याचा आशीर्वाद मिळतो.

 

पतीच्या दीर्घायुष्याची आणि उत्तम आरोग्याची कामना पूर्ण होते.

 

कुटुंबात सुख, शांती आणि समृद्धी वाढते.

 

त्रिदेवांची कृपा प्राप्त होते.

 

पापांचे क्षालन होऊन पुण्यसंचय वाढतो, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.

 

वैवाहिक जीवन अधिक मजबूत आणि आनंदी राहते.

 

 

सामाजिक आणि सांस्कृतिक संदेश

 

वटसावित्री पौर्णिमा हा केवळ धार्मिक विधी नसून कुटुंबातील नातेसंबंध अधिक

दृढ करण्याचा संदेश देणारा सण आहे. सावित्रीची कथा संकटसमयी धैर्य,

संयम, निष्ठा आणि आत्मविश्वास यांचे महत्त्व शिकवते. आधुनिक काळात या

सणाकडे परंपरा जपत परस्पर आदर, विश्वास आणि प्रेम वाढविण्याच्या दृष्टीनेही पाहिले जाते.

राहूकाळ मध्ये पूजा करू नका

सकाळी 7:26 ते 9:05 असा आहे. पारंपरिक हिंदू पंचांगानुसार या कालावधीत नवीन किंवा शुभ कार्य सुरू करणे टाळले जाते. 

 

त्यामुळे वटसावित्री पौर्णिमेची पूजा, वटवृक्षाची प्रदक्षिणा, व्रताचा संकल्प किंवा इतर शुभ

धार्मिक विधी राहूकाळात करणे टाळावे, अशी धार्मिक मान्यता आहे. शक्य असल्यास

पूजा राहूकाळापूर्वी किंवा त्यानंतर शुभ मुहूर्तात करावी. तथापि, मंदिरातील नियमित

दर्शन किंवा आधीपासून सुरू असलेले धार्मिक कार्य राहूकाळामुळे

अमान्य होत नाही, अशीही अनेक धर्माचार्यांची भूमिका आहे.

निष्कर्ष

 

वटसावित्री पौर्णिमा हा भारतीय संस्कृतीतील श्रद्धा, प्रेम आणि समर्पणाचा अनोखा उत्सव आहे.

सावित्रीच्या पतिव्रत धर्माची आठवण करून देणारा हा सण आजही तितक्याच भक्तिभावाने साजरा केला जातो. वटवृक्षाची

पूजा, उपवास आणि सावित्री-सत्यवानाच्या आख्यायिकेचे स्मरण यांद्वारे कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीची प्रार्थना केली जाते. धार्मिक

श्रद्धेनुसार हे व्रत अखंड सौभाग्य, दीर्घायुष्य आणि पुण्यप्राप्तीचे प्रतीक मानले जाते.