क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना – पात्रता, अर्ज प्रक्रिया आणि लाभ”

आजही ग्रामीण भागामध्ये अनेक लोक निराधार, बेघर आहेत आणि त्यांना निवाऱ्याची गरज असते. अशाच 0 ते 18 वयोगटातील मुला-मुलींना क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना अंतर्गत दर महिन्याला ₹2250 शासन अनुदान दिले जाते.

 

पण या योजनेबद्दल फारशी माहिती अनेकांना नाही.
आजच्या या लेखात आपण क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना यासाठी लाभार्थीचे काय निकष आहेत, अर्ज कोठे व कसा करायचा, आणि अनुदान नेमके किती मिळते याविषयी संपूर्ण माहिती जाणून घेऊया.

 

 

क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना — परिचय

ही योजना महाराष्ट्र शासन, महिला व बाल विकास विभागाद्वारे राबविली जाते. या योजनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे मुलांना संस्थात ठेवण्याऐवजी त्यांच्या संगोपनासाठी पर्यायी कुटुंबात ठेवणे आणि त्यांना कौटुंबिक वातावरणात वाढविणे. यापूर्वी “बाल संगोपन योजना ” म्हणून ओळखली जात होती; त्यानंतर तिचे नाव क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना असे करण्यात आले आहे.

पात्रता / निकष

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

1. वय: ० ते १८ वर्षे (याची वयोमर्यादा योजनेने निश्चित केली आहे)

2. बालक अनाथ, निराधार, निराश्रित, बेघर, पालकांच्या मृत्यूने अनाथ झालेला, पालक गंभीर आजारी असणे, पालक धैर्य करु न शकल्यामुळे, पालक विभक्तीकरण, कौटुंबिक कलह इत्यादी परिस्थिती असलेले बालक असणे आवश्यक आहे.

3. बालक दत्तक घेता येणार नसावा (म्हणजे दत्तक देण्यास प्रवेश नसावा) अशी अट असू शकते

4. लाभार्थीचा रहिवाशी पत्ता असावा (ते तलाठी / ग्रामपंचायत / नगरपालिका यांचे रहिवासी दाखला)

5. बालक आणि पालकांचे ओळखपत्र (उदा. आधार कार्ड) असणे अनिवार्य

6. शालेय शिक्षण घेत असल्यास शाळेचे बोनाफाईड / गुणपत्रक जोडणे आवश्यक असू शकते

7. सामाजिक तपासणी अहवाल: संबंधित सामाजिक कार्यकर्ते / स्वयंसेवी संस्था बालकाची स्थिती तपासून अहवाल तयार करतील

 

 

सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना  अनुदान रक्कम (लाभ)

या योजनेअंतर्गत, पात्र मुलांना दर महिन्याला ₹2,250 अनुदान प्रदान केले जाते.
वर्षभरात, हा अनुदान ₹2,250 × 12 = ₹27,000 होतो.
ही रक्कम थेट लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
अनुदान देण्याची मुदत: वय १८ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत किंवा इतर कलमांमध्ये निर्दिष्ट कालमर्यादेपर्यंत (उदा. न्यायालयीन आदेश, गुन्ह्यातील बालकाकडे)

https://share.google/H0mk4sO6ieOyN92jH

अर्ज प्रक्रिया

ऑफलाइन अर्ज

1. योजनेचा अर्ज फॉर्म PDF / प्रिंट स्वरूपात मिळू शकतो.

2. अर्जावर आवश्यक माहिती भरणे (बालक नाव, जन्मतारीख, पालक माहिती, पत्ता इ.) आणि आवश्यक कागदपत्रे संलग्न करणे.

3. अर्ज व कागदपत्रांसह तो जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी कार्यालयात सबमिट करावा.

4. सामाजिक कार्यकर्ता / स्वयंसेवी संस्थेच्या मार्गदर्शनाखाली घरभेट, सामाजिक तपासणी अहवाल तयार केला जाईल.

5. बाल कल्याण समिती आणि जिल्हा अधिकारी या अहवालांवरून अंतिम निर्णय करतील.

हे हि वाचा-“E-Aadhaar App द्वारे आधार कार्ड अपडेट करा | पत्ता, जन्मतारीख आणि मोबाईल नंबर बदलण्याची सोपी प्रक्रिया”

 

सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना  ऑनलाइन अर्ज उपलब्धता?

काही संकेतस्थळे (उदा. “womenchild.maharashtra.gov.in”) वर Bal Sangopan / बाल संगोपन योजनेचा ऑनलाइन अर्ज करण्याची माहिती देण्यात आली आहे.

परंतु, अधिकृत सरकारी अधिसूचनांमध्ये पूर्ण ऑनलाइन अर्ज पद्धती स्पष्टपणे उपलब्ध असल्याची खात्री नाही.

म्हणून, स्थानिक महिला व बाल विकास कार्यालय किंवा जिल्हा कार्यालयात चौकशी करणे आवश्यक आहे.

जर ऑनलाइन अर्ज करायचा असल्यास, ही पद्धत सामान्यतः अशी असू शकते:

1. अधिकृत वेबसाईट (Women & Child Development विभाग, महाराष्ट्र) उघडावी.

2. “Apply Online / Bal Sangopan Yojana ऑनलाइन अर्ज” हा विभाग शोधावा.

3. अर्ज फॉर्म भरावा: बालक व पालकांची माहिती, पत्ता, ओळखपत्रे इत्यादी.

4. आवश्यक कागदपत्रे (स्कॅन / फोटो) अपलोड करावीत.

5. “सबमिट” बटणावर क्लिक करावे व अर्जाची पुष्टी नोंदवावी.

6. अर्ज क्रमांक व स्थिती तपासण्यासाठी लिंक उपलब्ध असेल तर त्याद्वारे पाहता येईल.

 

हे हि वाचा-हृदयरोग टाळण्यासाठी आवश्यक माहिती: कारणे, लक्षणे, तपासण्या आणि उपचार

निवड प्रक्रिया

1. अर्ज व कागदपत्रांची प्राथमिक तपासणी महिला व बाल विकास विभाग / जिल्हा अधिकारी कार्यालय करतात.

2. सामाजिक कार्यकर्ता / स्वयंसेवी संस्था घरभेट करतात आणि बालकाच्या सामाजिक परिस्थिति, आर्थिक स्थिती आदींचे सामाजिक तपासणी अहवाल तयार करतात.

3. या अहवालावर आधारित बाल कल्याण समिती प्रकरणाची समीक्षा करते आणि फायदेशीर ठरवते की त्या बालकाला किंवा कुटुंबाला अनुदान दिले जावे.

4. निवड झालेल्या लाभार्थींचे बँक खाते तपासले जाते (KYC, खाते माहिती).

5. अनुदान मंजूरीनंतर तो थेट बँक खात्यात नियमित जमा केला जातो.

6. लाभार्थींचा वारंवार प्रत्येक्ष तपासणी (उदा. तीन महिन्यांनी गृहभेट) करून त्यांच्या कल्याणाची स्थिती बघितली जाते.

निष्कर्ष:

क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना ही महाराष्ट्र शासनाची अत्यंत उपयुक्त आणि मानवतावादी योजना आहे. या योजनेमुळे निराधार, बेघर किंवा पालकांच्या अनुपस्थितीत वाढणाऱ्या 0 ते 18 वयोगटातील मुलांना आर्थिक आधार आणि कौटुंबिक वातावरणात संगोपनाची संधी मिळते. शासनाकडून दरमहा मिळणारे ₹2250 अनुदान हे या मुलांच्या शिक्षण, अन्न, वस्त्र आणि मूलभूत गरजा पूर्ण करण्यासाठी मोठा हातभार ठरते. त्यामुळे समाजातील दुर्बल घटकांपर्यंत ही योजना पोहोचवणे आणि त्याबाबत जनजागृती करणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे.