पाकिटावरील FSSAI नंबरचा खरा अर्थ काय? १४ अंकांमध्ये दडलेली आहे महत्त्वाची माहिती, असा करा नंबर चेक
खाद्यपदार्थांच्या पाकिटावर असलेला १४ अंकी FSSAI क्रमांक केवळ नंबर नाही; त्यातून License, Registration आणि संबंधित व्यवसायाची ओळख पटते. नंबर बनावट किंवा डेटाबेसमध्ये नसेल तर कशी तपासणी करायची? जाणून घ्या सोपी पद्धत.
FSSAI नंबर म्हणजे काय?
खाद्यपदार्थांच्या पाकिटांवरील FSSAI क्रमांकाचे स्पष्टीकरण: १४ अंकांपैकी प्रत्येक अंकाचा अर्थ काय?
बाजारातून आपण बिस्किटे, नमकीन, मसाले, तेल, मिठाई, पेये किंवा इतर पॅकेज्ड खाद्यपदार्थ खरेदी करतो.
या प्रत्येक खाद्यपदार्थाच्या पाकिटावर अनेक प्रकारची माहिती दिलेली असते.
त्यामध्ये उत्पादनाची तारीख, एक्सपायरी डेट, घटक, पोषणमूल्यांसोबतच FSSAI License किंवा Registration Number देखील असतो.
हा क्रमांक केवळ एक साधा नंबर नसून खाद्य व्यवसायाशी संबंधित महत्त्वाची ओळख आहे.
FSSAIच्या नियमानुसार खाद्य व्यवसायांना परवाना किंवा नोंदणी आवश्यक आहे आणि ग्राहकांना संबंधित खाद्य व्यवसायाची
माहिती तपासता यावी यासाठी FSSAI क्रमांक महत्त्वाचा ठरतो
14 अंकी FSSAI क्रमांक म्हणजे काय?
FSSAI License किंवा Registration Number हा १४ अंकी क्रमांक असतो.
FSSAIच्या अधिकृत FAQनुसार, साधारणपणे 1 ने सुरू होणारा 14 अंकी क्रमांक हा FSSAI License
तर 2 ने सुरू होणारा 14 अंकी क्रमांक FSSAI Registration दर्शवतो.
उदाहरणार्थ, एखादा क्रमांक असा दिसू शकतो:
1 27 20 126 8xxxxx
या क्रमांकातील वेगवेगळे भाग संबंधित राज्य, वर्ष, अधिकारी/नोंदणी प्राधिकरण आणि अनुक्रमांकाशी संबंधित माहिती दर्शवतात.
हेही वाचा-मंगळावर ‘एलियन’ दिसले?नासाने केले फोटो शेअर
पहिला अंक काय सांगतो?
FSSAI क्रमांकातील पहिला अंक हा License आणि Registration यातील फरक ओळखण्यासाठी महत्त्वाचा आहे.
– 1 = FSSAI License
– 2 = FSSAI Registration
FSSAIच्या अधिकृत FAQमध्ये ही बाब स्पष्ट करण्यात आली आहे.
म्हणजेच एखाद्या पॅकेटवरील क्रमांक 1 ने सुरू होत असेल तर तो License Number
आणि 2 ने सुरू होत असेल तर तो Registration Number असण्याची शक्यता असते.
दुसरा आणि तिसरा अंक काय दर्शवतात?
FSSAI क्रमांकातील दुसरा आणि तिसरा अंक राज्याशी संबंधित कोड दर्शवतात.
हेही वाचा-बाबा रामदेव सरकारविरोधात आंदोलन करणार? म्हणाले, ‘सुधारणा करा, नाहीतर…’
मात्र येथे एक महत्त्वाची बाब लक्षात घेणे आवश्यक आहे. FSSAIने 2021 मध्ये Central Licenseच्या क्रमांकाच्या
रचनेत बदल केला. त्यामुळे जुन्या आणि नवीन क्रमांकांमध्ये काही फरक दिसू शकतो.
उदाहरणार्थ, Central Licenseसाठी पूर्वी दुसरा-तिसरा अंक ’00’ असू शकत होता;
नवीन धोरणानुसार ते राज्यावर आधारित करण्यात आले. जुन्या स्थलांतरित
(migrated) परवान्यांना त्यांचा आधीचा क्रमांक कायम ठेवण्याची तरतूद आहे.
त्यामुळे केवळ दुसरा-तिसरा अंक पाहून आजच्या घडीला प्रत्येक क्रमांकाचा
राज्य कोड निश्चित करण्याचा प्रयत्न करणे योग्य ठरणार नाही.
चौथा आणि पाचवा अंक कशासाठी?
FSSAIच्या जुन्या/ऑफलाइन क्रमांकाच्या संरचनेमध्ये चौथा आणि पाचवा अंक परवाना किंवा नोंदणी जारी झालेल्या वर्षाशी संबंधित असतात.
उदाहरणार्थ, जुन्या स्वरूपातील क्रमांकामध्ये 20 हा भाग 2020 सालाशी संबंधित असू शकतो.
FSSAIच्या अधिकृत SOPमध्ये अशा क्रमांकाचे उदाहरण देताना राज्य कोड, वर्ष, Designated Officer/Registration
Authority code आणि Serial Number अशी रचना स्पष्ट केली आहे.
सहावा, सातवा आणि आठवा अंक काय दर्शवतात?
हे तीन अंक संबंधित Designated Officer (DO) किंवा Registration Authority (RA) Code दर्शवतात.
यामुळे कोणत्या संबंधित प्राधिकरणाच्या कार्यक्षेत्रातून परवाना किंवा नोंदणी जारी झाली याची ओळख पटविण्यास मदत होते.
Central Licenseसाठी FSSAIच्या 2021 च्या धोरणानुसार सहावा, सातवा आणि आठवा अंक ‘999’ ठेवण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
भविष्यात एका राज्यात एकापेक्षा जास्त Central Licensing Authorities असल्यास वेगवेगळे कोड वापरण्याची तरतूदही करण्यात आली आहे.
शेवटचे सहा अंक काय सांगतात?
FSSAI क्रमांकातील शेवटचे सहा अंक Serial Number असतात.
हा संबंधित License किंवा Registrationची स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्यासाठी वापरला जातो.
FSSAIच्या अधिकृत SOPमध्ये 14 अंकी क्रमांकाची रचना License/Registration, State/UT, Year, Designated
Officer/Registration Authority आणि Serial Number अशा भागांमध्ये स्पष्ट करण्यात आली आहे.
FSSAI नंबर खरा आहे की बनावट, हे कसे तपासायचे?
ग्राहकांसाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे पाकिटावर FSSAI क्रमांक छापलेला आहे म्हणून तो आपोआप खरा आहे असे समजू नये.
FSSAIच्या माहितीनुसार ग्राहक Food Safety Connect App किंवा
FoSCoSवरील FBO Search सुविधा वापरून संबंधित खाद्य व्यवसायाची माहिती तपासू शकतात.
FoSCoSच्या FBO Searchमध्ये Company Name, License/Registration Number, State आणि District यांच्या आधारे शोध घेण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
“FSSAI FoSCoS पोर्टलवर तपासा” (https://reference-url-citation.invalid/10)
नंबर तपासताना काय पाहावे?
FSSAI क्रमांक ऑनलाइन तपासल्यानंतर केवळ क्रमांक अस्तित्वात आहे का हेच पाहू नका. उपलब्ध माहितीत:
– खाद्य व्यवसायाचे नाव
– व्यवसायाचा पत्ता
– License किंवा Registrationचा प्रकार
– संबंधित व्यवसायाची माहिती
– परवान्याची वैधता
यांसारख्या तपशीलांचा पॅकेटवरील माहितीसोबत मेळ आहे का, हे तपासा.
FSSAIच्या प्रणालीमध्ये License/Registrationची माहिती सार्वजनिकरीत्या तपासण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
‘कोणतीही नोंद आढळली नाही’ असा संदेश आल्यास काय?
जर ग्राहकाने पॅकेटवरील FSSAI क्रमांक अधिकृत प्रणालीमध्ये शोधला आणि ‘कोणतीही नोंद आढळली नाही’ असा संदेश दिसला, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
यामागे क्रमांक चुकीचा टाइप झालेला असणे, पॅकेटवर चुकीचा क्रमांक छापलेला
असणे किंवा संबंधित क्रमांक FSSAIच्या उपलब्ध डेटाबेसमध्ये न सापडणे अशी कारणे असू शकतात.
म्हणून प्रथम क्रमांक पुन्हा काळजीपूर्वक तपासून शोध घ्यावा. तरीही संबंधित व्यवसायाची नोंद सापडत नसेल तर ग्राहकाने
उत्पादनाबाबत अधिक माहिती घेणे आणि गरज असल्यास FSSAIकडे तक्रार करणे योग्य ठरेल.
फक्त FSSAI नंबर पाहून खाद्यपदार्थ सुरक्षित असल्याचे समजू नका
FSSAI क्रमांक असणे म्हणजे संबंधित खाद्य व्यवसायाची License/Registration ओळख उपलब्ध आहे,
एवढे निश्चित होते; मात्र फक्त नंबर पाहून उत्पादनाची गुणवत्ता किंवा प्रत्येक बॅच सुरक्षित असल्याची हमी मिळत नाही.
त्यामुळे ग्राहकांनी FSSAI क्रमांकासोबत उत्पादनाची Manufacturing Date, Expiry/Best Before Date,
Ingredients, Nutrition Information, पॅकेजिंगची स्थिती आणि कंपनीची माहिती देखील तपासावी.
ग्राहकांसाठी महत्त्वाचा संदेश
पुढच्या वेळी तुम्ही खाद्यपदार्थाचे पॅकेट खरेदी कराल, तेव्हा त्यावरील 14 अंकी FSSAI क्रमांक एकदा नक्की पाहा.
क्रमांक ऑनलाइन अधिकृत प्रणालीमध्ये तपासल्यास संबंधित खाद्य
व्यवसायाची नोंद आहे की नाही, याबाबत प्राथमिक पडताळणी करता येते.
FSSAIने स्वतः ग्राहकांना License/Registration क्रमांक तपासण्यासाठी FoSCoS आणि Food Safety
Connectसारख्या माध्यमांचा वापर करण्याची सुविधा दिली आहे. त्यामुळे ‘FSSAI नंबर आहे
म्हणजे झाले’ असे न मानता तो नंबर अधिकृत नोंदीत आहे का, हे तपासणे ही ग्राहकांची महत्त्वाची खबरदारी ठरू शकते.
खाद्यपदार्थांच्या पाकिटावर दिसणारा 14 अंकी FSSAI क्रमांक हा खाद्य व्यवसायाची महत्त्वाची ओळख आहे.
त्यातील पहिला अंक License किंवा Registrationची ओळख देतो, तर पुढील अंकांमध्ये राज्य, वर्ष, संबंधित
प्राधिकरण आणि Serial Numberशी संबंधित माहिती असते. मात्र FSSAIने वेळोवेळी क्रमांकाच्या संरचनेत बदल केले
असल्याने प्रत्येक क्रमांकातील अंकांचा अर्थ जुन्या पद्धतीने सरसकट लावणे योग्य नाही.
त्यामुळे ग्राहकांनी अधिकृत FSSAI प्रणालीमध्ये संपूर्ण License/Registration Number तपासणे हा सर्वात विश्वासार्ह प्राथमिक मार्ग मानावा.
