लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण न करू शकलेले भारताचे ते 2 पंतप्रधान कोण? कारण जाणून घ्या

लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण

आज 15 ऑगस्ट, भारताचा स्वातंत्र्य दिन. आज पंतप्रधान नरेंद्र मोदी हे

लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण करतील व देशाला संबोधित करतील.

ही प्रथा 1947 पासून चालू आहे. देशाचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी सर्वप्रथम लाल किल्ल्यावरून

ध्वजारोहण केले होते व ती परंपरा आजही चालू आहे. पण आपल्या देशामध्ये दोन असे पंतप्रधान होऊन गेले की, ज्यांना

लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण करता आले नाही. ते पंतप्रधान कोण आहेत, ते पाहूया.

 

आपल्या देशाला 80 वर्षांपूर्वी स्वातंत्र्य मिळाले. 15 ऑगस्ट 1947 रोजी देशाचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू

यांनी लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण केले व त्यानंतर प्रत्येक 15 ऑगस्टला देशाचे पंतप्रधान हे लाल किल्ल्यावरून

ध्वजारोहण करतात व देशाला संबोधित देखील करतात. पण आपल्या देशामध्ये असे दोन पंतप्रधान झाले की, ज्यांना लाल

किल्ल्यावरून ध्वजारोहण करता आले नाही. त्यामध्ये पहिले पंतप्रधान म्हणजे गुलजारीलाल नंदा व दुसरे पंतप्रधान

चंद्रशेखरजी. या दोघांनीही लाल किल्ल्यावर ध्वजारोहण केले नाही. काय आहेत यामागची कारणे?

 

लाल किल्ल्यावरील स्वातंत्र्य दिन सोहळा

 

दरवर्षी १५ ऑगस्ट रोजी भारताचे पंतप्रधान दिल्लीतील लाल किल्ल्यावर तिरंगा फडकवतात आणि देशाला

संबोधित करतात. ही परंपरा १५ ऑगस्ट, १९४७ पासून चालत आली आहे

https://en-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Red_Fort?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=mr&_x_tr_hl=mr&_x_tr_pto=tc

जेव्हा भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी स्वातंत्र्यदिनी याच ऐतिहासिक वास्तूवर राष्ट्रध्वज फडकवला होता

आणि देशाला संबोधित केले होते. नेहरूंनी लाल किल्ल्यावरून सुरू केलेली परंपरा आजही कायम आहे.

आजही पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी लाल किल्ल्यावर तिरंगा फडकविला व देशाला संबोधित देखील केले.

माजी पंतप्रधान गुलजारीलाल नंदा

 

गुलजारीलाल नंदा यांचा जन्म 4 जुलै 1898 रोजी सियालकोट, पंजाब येथे झाला. त्यांनी लाहोर, आग्रा आणि अलाहाबाद येथे

शिक्षण घेतले. अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक म्हणून काम केल्यानंतर ते स्वातंत्र्य चळवळीत सहभागी झाले.

कामगार चळवळीतही त्यांनी महत्त्वाचे योगदान दिले.

हेही वाचा-अपघातानंतर रुग्णवाहिका 10 मिनिटांत पोहोचणार; उशीर झाल्यास ₹10 हजार दंड, NHAIचा मोठा नियम!

स्वातंत्र्यानंतर त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये अनेक महत्त्वाची पदे सांभाळली. ते कामगार व रोजगार मंत्री, नियोजन मंत्री आणि

गृहमंत्री होते. विशेषतः 1963 ते 1966 या काळात ते केंद्रीय गृहमंत्री होते.

 

त्यांचा पंतप्रधान म्हणून कार्यकाळ किती होता?

 

गुलजारीलाल नंदा यांचा पंतप्रधान म्हणून कार्यकाळ दोन वेगवेगळ्या प्रसंगी आला.

 

पहिला कार्यकाळ:

 

27 मे 1964 ते 9 जून 1964 — पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या निधनानंतर नंदा यांनी कार्यवाहक पंतप्रधान म्हणून पदभार स्वीकारला. त्यानंतर लाल बहादूर शास्त्री पंतप्रधान झाले.

 

दुसरा कार्यकाळ:

 

11 जानेवारी 1966 ते 24 जानेवारी 1966 — ताश्कंद येथे लाल बहादूर शास्त्री यांच्या

निधनानंतर नंदा यांनी पुन्हा कार्यवाहक पंतप्रधान म्हणून शपथ घेतली. 24 जानेवारीला इंदिरा गांधी पंतप्रधान झाल्या.

 

म्हणजे दोन्ही कार्यकाळ मिळून ते अवघे 26 दिवस पंतप्रधानपदावर होते.

 

मग त्यांनी 15 ऑगस्टला लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण का केले नाही?

 

यामागे एक महत्त्वाची गोष्ट आहे—नंदा यांचा पंतप्रधानपदाचा कार्यकाळ 15 ऑगस्टपर्यंत पोहोचलाच नाही.

 

1964 मध्ये नंदा यांनी 27 मे रोजी पंतप्रधानपद स्वीकारले, मात्र 9 जून 1964 रोजी लाल बहादूर शास्त्री पंतप्रधान झाले.

त्यामुळे त्या वर्षी 15 ऑगस्टला नंदा पंतप्रधान नव्हते. 1964 आणि 1965 मध्ये लाल बहादूर शास्त्री यांनी लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण केले.

 

त्यानंतर 1966 मध्ये शास्त्रींच्या निधनानंतर नंदा यांनी 11 जानेवारीला पुन्हा पंतप्रधानपद स्वीकारले,

पण त्यांचा हा दुसरा कार्यकाळही 24 जानेवारीलाच संपला. त्यामुळे

15 ऑगस्ट 1966 रोजीही ते पंतप्रधान नव्हते. त्या वेळी इंदिरा गांधी पंतप्रधान झाल्या होत्या.

माजी पंतप्रधान चंद्रशेखर

 

चंद्रशेखर यांचा जन्म 17 एप्रिल 1927 रोजी उत्तर प्रदेशातील बलिया जिल्ह्यातील इब्राहिमपट्टी गावात एका शेतकरी कुटुंबात

झाला. त्यांनी इलाहाबाद विद्यापीठातून राज्यशास्त्रात पदव्युत्तर शिक्षण घेतले आणि त्यानंतर समाजवादी चळवळीत प्रवेश केला.

 

ते 1962 मध्ये राज्यसभेवर निवडून गेले. सुरुवातीला ते काँग्रेसमध्ये होते;

मात्र आणीबाणीच्या काळात त्यांनी इंदिरा गांधींच्या नेतृत्वाला विरोध केला.

हेही वाचा-PM Kisan Yojana 2031 पर्यंत सुरू! लाखो शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा, जाणून घ्या संपूर्ण माहिती

1977 ते 1988 या काळात ते जनता पक्षाचे अध्यक्ष होते. 1983 मध्ये त्यांनी कन्याकुमारी ते राजघाट अशी सुमारे 4,260 किमीची पदयात्रा केली होती.

 

पंतप्रधान म्हणून त्यांचा कार्यकाळ

 

चंद्रशेखर यांनी 10 नोव्हेंबर 1990 रोजी भारताच्या पंतप्रधानपदाची

शपथ घेतली आणि 21 जून 1991 पर्यंत ते या पदावर होते. म्हणजे त्यांचा कार्यकाळ सुमारे 7 महिने 11 दिवस होता.

 

त्यांचे सरकार अल्पमतातील सरकार होते. त्यांच्या सरकारला काँग्रेसने बाहेरून पाठिंबा दिला होता.

मात्र पुढे काँग्रेसने पाठिंबा काढून घेतल्यानंतर त्यांचे सरकार संकटात आले

आणि 21 जून 1991 रोजी त्यांनी पंतप्रधानपदाचा राजीनामा दिला. त्यानंतर पी. व्ही. नरसिंह राव पंतप्रधान झाले.

 

त्यांच्या अल्प कार्यकाळातील एक महत्त्वाची बाब म्हणजे देश गंभीर आर्थिक संकटातून जात असताना सरकारने आर्थिक

संकट हाताळण्याचा प्रयत्न केला. PM Sangrahalayaच्या माहितीनुसार,

त्यांच्या सरकारने भारताला सार्वभौम कर्जाच्या परतफेडीतील संभाव्य चूक टाळण्यास मदत केली.

 

मग चंद्रशेखर यांना 15 ऑगस्टला लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण का करता आले नाही?

 

याचे कारण अतिशय सोपे आहे—त्यांचा पंतप्रधान म्हणून कार्यकाळच 15 ऑगस्टपर्यंत टिकला नाही.

 

चंद्रशेखर यांनी 10 नोव्हेंबर 1990 रोजी पंतप्रधानपद स्वीकारले, त्यामुळे त्यांच्या कार्यकाळात 26 जानेवारी 1991 हा प्रजासत्ताक

दिन आला; मात्र 15 ऑगस्ट 1991 येण्यापूर्वीच म्हणजे 21 जून 1991 रोजी त्यांचे सरकार सत्तेतून बाहेर पडले.

 

त्यामुळे 15 ऑगस्ट 1991 रोजी लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण करण्याची संधी त्यांना मिळाली नाही.

त्या वेळी भारताचे पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंह राव होते, कारण त्यांनी 21 जून 1991 रोजी पंतप्रधानपद स्वीकारले होते.

 

त्यामुळे या दोन माजी पंतप्रधानांना लाल किल्ल्यावरून ध्वजारोहण करता आले नाही,

तसेच आत्तापर्यंत पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी सतरा वेळेस ध्वजारोहण लाल किल्ल्यावरून केले आहे.