C-Band Doppler Weather Radar-परभणीला बसविण्याची मागणी

हवामानाचा अंदाज येण्यासाठी सी बँड डॉपलर वेदर रडार C-Band Doppler Weather Radar बसविण्याची मागणी मराठवाड्यातील शेतकरी करत आहेत वादळ गारपीट मुसळधार पाऊस पूर यामुळे शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होते पण हवामानाचा अंदाज आल्यास नुकसान कमी होऊ शकते यासाठी सी बँड ड्रॉपलर वेदर रडार C-Band Doppler Weather Radar बसविण्याची मागणी परभणी जिल्ह्यातील शेतकरी करत आहेत

परभणी जिल्ह्यातील पूर्णा तालुका शेती सेवा ग्रुप च्या वतीने माननीय डॉक्टर जितेंद्र सिंह यांना एक निवेदन देण्यात आले आहे ज्यामध्ये भारतीय हवामान विभागाने औरंगाबाद येथील म्हैसमाळ टेकड्यांवर सी बँड डॉपलर वेदर रडार बसविण्याची प्रस्ताव दिला आहे पण वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठ परभणी येथे हे रडार बसविल्यास संपूर्ण मराठवाड्याचा हवामानाचा अचूक अंदाज घेता येईल असे या निवेदनातून मागणी करण्यात येत आहे तसेच डेमोक्रॅटिक युथ फेडरेशन ऑफ इंडिया ने सुद्धा हि मागणी केली आहे

सी -बँड डॉपलर वेदर रडार(C-Band Doppler Weather Radar)म्हणजे काय?

आजकाल हवामानाची अचूक माहिती मिळवणे अत्यंत महत्त्वाचे झाले आहे. विशेषतः वादळ, पाऊस, हिळ्याची माहिती वेळेत मिळाली तर आपले जीव आणि माल सुरक्षित राहू शकतो. अशावेळी वेदर रडारचे महत्व अधोरेखित होते. वेदर रडार म्हणजेच हवामान संशोधनासाठी वापरण्यात येणारे उपकरण, जे वातावरणातील पाऊस, वारा, ढग, वादळे इत्यादींची माहिती मिळवते. त्यापैकी C-बँड डॉपलर वेदर रडार हे एक अत्यंत प्रभावी आणि प्रगत उपकरण मानले जाते.

https://en.wikipedia.org/wiki/Weather_radar

डॉपलर रडार म्हणजे काय?

डॉपलर रडार हा एक रडार प्रकार आहे, जो रडार सिग्नलचे परावर्तन मोजून वायुमंडलीय घटकांची माहिती मिळवतो. या तंत्रज्ञानाचा मुख्य आधार म्हणजे डॉपलर इफेक्ट – जेव्हा एखाद्या वस्तूचा वेग आणि दिशा मोजली जाते. हवामान संशोधनात डॉपलर वेदर रडारचा उपयोग विशेषतः पाऊस, ढगांच्या हालचाली, वाऱ्याचा वेग, वादळांचा आकार, दिशा व तीव्रता याची माहिती मिळवण्यासाठी केला जातो. यामुळे हवामान अंदाज अधिक अचूक होतो.

सी -बँड डॉपलर वेदरC-Band Doppler Weather Radar रडार म्हणजे काय?

सी -बँड डॉपलर वेदर रडार ही रेडिओ फ्रीक्वेन्सी बँड आहे जी साधारणपणे 4 ते 8 GHz दरम्यान कार्य करते. हवामान संशोधनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या विविध बँड्समध्ये C-बँडला एक मध्यम श्रेणीचे स्थान आहे – जास्त रेंज मिळवण्यासाठी L-बँड वापरला जातो, तर अधिक अचूक माहिती आणि कमी इंटरफेरन्ससाठी X-बँड वापरला जातो. परंतु C-बँड डॉपलर वेदर रडारचा उपयोग हा संतुलित वैशिष्ट्यांमुळे अधिक केला जातो.

सी -बँड डॉपलर वेदर रडारची वैशिष्ट्ये:

1. मध्यम रेंज आणि अचूकता – C-बँड रडार 150 ते 300 किमी पर्यंत कार्यक्षम असतो, जे पावसाळी हवामान संशोधनासाठी आणि वादळांच्या हालचालींना ट्रॅक करण्यासाठी योग्य असतो.

2. स्मॉल आणि मध्यम आकाराचे हाइड्रोमेटर मोजणे – C-बँड रडार लहान ते मध्यम आकाराचे पाण्याचे थेंब किंवा हिमकण मोजण्यास सक्षम असतो. त्यामुळे पावसाचे प्रमाण, ढगांचे प्रकार, आणि वादळांची तीव्रता याची माहिती मिळते.

3. डॉपलर इफेक्टवर आधारित मापन – रडार सिग्नल ढगांवर किंवा पाण्याच्या थेंबांवर पडतो व परावर्तीत सिग्नलमधून त्यांचा वेग आणि दिशा मोजली जाते. यामुळे वाऱ्याचा वेग आणि वायुमंडलीय हालचालींची माहिती मिळते.

4. अल्प इंटरफेरन्स – C-बँड मधील सिग्नल्स मोठ्या प्रमाणात हवामान माहिती मिळविण्यासाठी उपयुक्त असतात. त्याला X-बँडच्या तुलनेत कमी इंटरफेरन्सचा अनुभव येतो, पण L-बँडच्या तुलनेत थोडा जास्त असतो. त्यामुळे C-बँड रडारचे संतुलन उपयोगात येते.

5. हवामानाचे विस्तृत निरीक्षण – या रडारचा वापर पाऊस, वारा, वादळ, थंडीच्या ढग, गरजवंत थेंब, हिमकण, वीज पडणे इत्यादी विविध घटक मोजण्यासाठी केला जातो. त्याचे डेटा सेंट्रल मॉनिटरींग सेंटरवर पाठवले जातात.

सी -बँड डॉपलर वेदर रडारचा C-Band Doppler Weather Radar उपयोग कुठे केला जातो?

हवामान अंदाज आणि वादळांची माहिती – वादळांचे स्थान, दिशा व तीव्रता ओळखण्यासाठी C-बँड डॉपलर वेदर रडारचा वापर मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. भारतातील विविध हवामान विभाग, भारतीय वायुमंडलीय विभाग (IMD) हे रडार वापरतात.

हे हि वाचा-सीसीआयकडून कापूस खरेदीसाठी 31 ऑक्टोबरपर्यंत ऑनलाइन नोंदणी करा

पावसाळी हंगामातील निरीक्षण – पाऊस किती प्रमाणात पडणार आहे, ढगांची हालचाल कशी आहे व किती वेळात कोणत्या भागात पाऊस पडेल हे मोजण्यासाठी रडारचा उपयोग होतो.

आकस्मिक आपत्ती व्यवस्थापन – वादळांचे आगमन आणि त्याची तीव्रता माहिती मिळाल्यास प्रशासन व नागरिकांना वेळेत खबरदारी घेता येते. त्यामुळे जीवमालाचे आणि मालमत्तेचे नुकसान टळते.

हे हि वाचा-अतिवृष्टीमुळे हळद पिकांवर होणारे रोग आणि त्यांची लक्षणे व उपाय

शैक्षणिक व संशोधन क्षेत्रात उपयोग – वेदर रडारचा उपयोग हवामान विज्ञानाचे अभ्यास व नवीन संशोधनासाठी केला जातो. यामुळे हवामानाचे चांगले मॉडेल तयार होतात.

निष्कर्ष

सी -बँड डॉपलर वेदर रडार हे एक अत्यंत महत्त्वाचे उपकरण आहे जे आपल्याला हवामानाचा अचूक अंदाज मिळवून देते. विशेषतः वादळ, पावसाची दिशा आणि तीव्रता याची माहिती मिळवून आपली सुरक्षा सुनिश्चित करणारे हे रडार महत्त्वाचे ठरते. हे वेदर रडार संतुलित रेंज, अचूक मापन आणि कमी इंटरफेरन्ससह कार्य करते. भारतासारख्या विविध हवामान प्रकार असलेल्या देशात या तंत्रज्ञानाचा उपयोग प्रशासन, संशोधन आणि नागरिक सुरक्षा या सर्व क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात होत आहे. भविष्यात या तंत्रज्ञानात अधिक प्रगत उपाय येण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे हवामान अंदाज आणखी अचूक व परिणामकारक होणार आहे.