पावसाळ्यात आरोग्याची काळजी कशी घ्यावी? काय खावे, काय टाळावे आणि आयुर्वेदिक उपाय
पावसाळ्यात कोणते आजार होतात, वात-पित्त-कफचा शरीरावर कसा परिणाम होतो, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी घरगुती उपाय आणि तज्ज्ञांनी सांगितलेली आवश्यक काळजी जाणून घ्या.
पावसाळ्यात आरोग्याची काळजी
पावसाळ्यात आरोग्याची काळजी कशी घ्यावी? काय खावे, काय टाळावे, आयुर्वेदिक उपाय आणि रोगांपासून बचाव
उन्हाळ्यानंतर येणारा पावसाळा मनाला आनंद देणारा असला तरी आरोग्यासाठी हा ऋतू अत्यंत संवेदनशील मानला जातो.
वातावरणातील आर्द्रता, दूषित पाणी, अन्नामध्ये वाढणारे जंतू आणि पचनशक्ती कमी होणे
यामुळे या काळात अनेक आजारांचा धोका वाढतो. आयुर्वेदानुसार पावसाळा म्हणजे वर्षा ऋतू, ज्यामध्ये
शरीरातील दोषांचे संतुलन बिघडण्याची शक्यता अधिक असते.
त्यामुळे योग्य आहार, विहार आणि स्वच्छतेची काळजी घेतल्यास अनेक आजारांपासून सहज बचाव करता येतो.
पावसाळ्यात वात, पित्त आणि कफ यापैकी कोणाचा प्रकोप वाढतो?
आयुर्वेदानुसार पावसाळ्यात वातदोषाचा प्रकोप सर्वाधिक होतो, तर पित्ताचा
संचय होण्यास सुरुवात होते. पचनशक्ती (जठराग्नी) या काळात कमकुवत असते.
https://www.apollohospitals.com/mr/diseases-and-conditions/protect-yourself-this-monsoon
वात वाढल्याची लक्षणे
– सांधे दुखणे
– अंगदुखी
– गॅस आणि पोट फुगणे
– बद्धकोष्ठता
– थकवा
– झोप न लागणे
हेही वाचा-१ ऑगस्टपासून बदलणार ५ मोठे नियम! तुमच्या खिशावर आणि फॅमिली बजेटवर होणार थेट परिणाम
पित्त साचल्यामुळे
– अॅसिडिटी
– तोंडात अल्सर
– त्वचेवर पुरळ
– जळजळ
– चिडचिड
कफाचा परिणाम
हेही वाचा-उंदरांनी केली 10 लाखांच्या दागिन्यांची चोरी! CCTV मध्ये पाहून मालकालाही बसला धक्का
पावसाळ्यात कफ तुलनेने कमी वाढतो, मात्र थंड, तेलकट आणि जड पदार्थांचे
अति सेवन केल्यास सर्दी, खोकला आणि कफाच्या तक्रारी वाढू शकतात.
पावसाळ्यात कोणते अन्न खावे?
या काळात हलका, गरम आणि सहज पचणारा आहार सर्वोत्तम मानला जातो.
खाण्यासाठी योग्य पदार्थ
– गरम व ताजे शिजवलेले अन्न
– मूगडाळ खिचडी
– वरण-भात
– भाजलेल्या ज्वारी किंवा बाजरीची भाकरी
– तूप मर्यादित प्रमाणात
– आले, हळद, जिरे, धणे, हिंग यांचा वापर
– लसूण
– मेथी
– हळदीचे दूध
– गरम सूप
– उकळून कोमट केलेले पाणी
– डाळिंब, सफरचंद, नाशपाती यांसारखी स्वच्छ धुतलेली फळे
पावसाळ्यात काय खाऊ नये?
– रस्त्यावरील उघडे खाद्यपदार्थ
– कापून ठेवलेली फळे
– जास्त तळलेले पदार्थ
– अतिथंड पेये
– बर्फाचा वापर
– शिळे अन्न
– अति गोड पदार्थ
– जास्त दही (विशेषतः रात्री)
– दूषित पाणी
– कच्ची किंवा नीट न धुतलेली पालेभाजी
रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आयुर्वेदिक घरगुती उपाय
१. हळदीचे दूध
रात्री झोपण्यापूर्वी कोमट दुधात अर्धा चमचा हळद घालून पिणे फायदेशीर ठरते.
२. तुळशी-आले काढा
तुळशीची पाने, आले, काळी मिरी आणि थोडी दालचिनी घालून तयार केलेला काढा सर्दी-खोकल्यापासून संरक्षण करण्यास मदत करू शकतो.
३. कोमट पाणी
दिवसभर शक्यतो कोमट किंवा उकळून थंड केलेले पाणी प्या.
४. हळद आणि काळी मिरी
अन्नामध्ये हळद व काळी मिरीचा नियमित वापर करावा.
५. मध
एक वर्षापेक्षा मोठ्या व्यक्तींमध्ये मर्यादित प्रमाणात मधाचा वापर घशासाठी उपयुक्त ठरू शकतो. (एक वर्षाखालील बाळांना मध देऊ नये.)
६. योग आणि प्राणायाम
अनुलोम-विलोम, भ्रामरी आणि दीर्घ श्वसन यामुळे श्वसनसंस्थेचे आरोग्य सुधारण्यास मदत होते.
पावसाळ्यात सर्वाधिक आढळणारे आजार
– सर्दी आणि खोकला
– व्हायरल ताप
– डेंग्यू
– मलेरिया
– चिकुनगुनिया
– टायफॉईड
– गॅस्ट्रोएन्टरायटिस
– अतिसार
– कॉलरा
– कावीळ
– त्वचेचे बुरशीजन्य संसर्ग
– लेप्टोस्पायरोसिस
या आजारांपासून बचावासाठी काय करावे?
– पाणी उकळून किंवा शुद्ध करून प्या.
– जेवणापूर्वी आणि शौचानंतर हात साबणाने धुवा.
– घराच्या आसपास पाणी साचू देऊ नका.
– डासांपासून संरक्षणासाठी मच्छरदाणी किंवा रिपेलंट वापरा.
– ओले कपडे लगेच बदला.
– पाय स्वच्छ आणि कोरडे ठेवा.
– पावसात भिजल्यास शक्य तितक्या लवकर कोरडे कपडे घाला.
– ताजे आणि स्वच्छ अन्नच खा.
– पुरेशी झोप घ्या.
– ताप, उलट्या, जुलाब किंवा श्वास घेण्यास त्रास झाल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
पावसाळ्यात जीवनशैली कशी असावी?
– सकाळी हलका व्यायाम करा.
– योग आणि प्राणायाम नियमित करा.
– जास्त वेळ ओल्या वातावरणात राहू नका.
– घरात स्वच्छता ठेवा.
– हवेशीर वातावरण ठेवा.
– दिवसभर पुरेसे पाणी प्या.
– तणाव कमी ठेवा.
विशेष सूचना
लहान मुले, गर्भवती महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि मधुमेह, हृदयरोग किंवा किडनीच्या आजारांनी ग्रस्त व्यक्तींनी
पावसाळ्यात अधिक काळजी घ्यावी. ताप किंवा संसर्गाची लक्षणे दिसल्यास स्वतःहून औषधे घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
पावसाळा हा संसर्गजन्य आजारांचा ऋतू असला तरी योग्य आहार, स्वच्छता, नियमित व्यायाम आणि आयुर्वेदिक
जीवनशैलीचा अवलंब केल्यास शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती चांगली राहण्यास मदत होते.
गरम, ताजे आणि पचायला हलके अन्न, शुद्ध पाणी, स्वच्छता आणि वेळेवर वैद्यकीय
सल्ला हीच निरोगी पावसाळ्याची गुरुकिल्ली आहे. आयुर्वेदातील ऋतुचर्येचे
पालन आणि आधुनिक आरोग्यविषयक सवयी यांचा समतोल साधल्यास पावसाळा आनंददायी आणि निरोगी ठरू शकतो.
नोट-सदरील माहिती ही फक्त आपल्या ज्ञानात भर टाकण्यासाठी आहे.
वैद्यकीय उपचारासाठी नाही वैद्यकीय उपचार बाबतीत कुठलीही गोष्ट करताना डॉक्टरांचा सल्ला जरूर घ्या
