आज वर्षातील सर्वात मोठा दिवस! 21 जूनला ग्रीष्म अयनांत का होतो? जाणून घ्या वैज्ञानिक कारण

Longest Day of the Year

आज वर्षातील सर्वात मोठा दिवस(Longest Day of the Year); जाणून घ्या ग्रीष्म अयनांत म्हणजे नेमके काय?

दरवर्षी 21 जून हा दिवस भारतासह संपूर्ण उत्तर गोलार्धासाठी विशेष मानला जातो. कारण या दिवशी वर्षातील सर्वात मोठा

दिवस(Longest Day of the Year) आणि सर्वात लहान रात्र अनुभवायला मिळते. खगोलशास्त्राच्या भाषेत या घटनेला “ग्रीष्म अयनांत”

(Summer Solstice) असे म्हटले जाते. पृथ्वीच्या परिभ्रमण आणि सूर्याभोवतीच्या भ्रमणामुळे ही नैसर्गिक घटना घडते.

https://newsonair.gov.in/northern-hemisphere-observes-summer-solstice-with-longest-day-of-the-year/

21 जून रोजी सूर्य कर्कवृत्ताच्या (23.5 अंश उत्तर अक्षांश) अगदी वर असतो.

त्यामुळे सूर्यप्रकाश उत्तर गोलार्धावर सर्वाधिक काळ पडतो. याच कारणामुळे

या दिवशी दिवसाचा कालावधी इतर कोणत्याही दिवसापेक्षा जास्त असतो.

ग्रीष्म अयनांत म्हणजे काय?

 

पृथ्वी आपल्या अक्षावर सुमारे 23.5 अंश झुकलेली आहे. पृथ्वी सूर्याभोवती फिरत असताना या झुकावामुळे वर्षभर

सूर्यकिरणांचा कोन बदलत राहतो. 21 जून रोजी पृथ्वीचा उत्तर गोलार्ध सूर्याच्या दिशेने सर्वाधिक झुकलेला असतो. त्यामुळे

सूर्यकिरणे थेट कर्कवृत्तावर पडतात आणि उत्तर गोलार्धात दिवस मोठा तर रात्र लहान होते.

हे ही वाचा –रोज करा ही 7 योगासने; शरीर राहील निरोगी, अनेक आजारांपासून मिळेल संरक्षण

यालाच ग्रीष्म अयनांत किंवा Summer Solstice असे म्हणतात. “Solstice” हा शब्द लॅटिन भाषेतील “Sol” (सूर्य)

आणि “Sistere” (स्थिर राहणे) या शब्दांपासून तयार झाला आहे.

या काळात सूर्याचे आकाशातील स्थान काही काळ जवळपास स्थिर असल्यासारखे दिसते.

हे ही वाचा-FSSAI चा इशारा,गंजलेले किंवा तुटलेले चाकू वापरताय?

भारतात दिवस किती मोठा असतो?

 

भारतात स्थानानुसार दिवसाच्या लांबीमध्ये फरक असतो. उत्तर भारतातील राज्यांमध्ये दिवसाचा कालावधी अधिक असतो, तर

दक्षिण भारतात तुलनेने कमी असतो. जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश आणि पंजाबसारख्या राज्यांमध्ये सूर्य सुमारे 14 तासांहून

अधिक काळ दिसू शकतो. (Longest Day of the Year)   महाराष्ट्रातही या दिवशी साधारणपणे 13 ते 13.5 तास दिवस असतो.

 

यामुळे सकाळी सूर्योदय लवकर होतो आणि सूर्यास्त उशिरा होतो.

त्यामुळे लोकांना अधिक काळ नैसर्गिक प्रकाशाचा लाभ मिळतो.

 

दक्षिण गोलार्धात परिस्थिती उलट

 

जेव्हा उत्तर गोलार्धात वर्षातील सर्वात मोठा दिवस असतो, त्याच वेळी दक्षिण गोलार्धात वर्षातील सर्वात लहान दिवस असतो.

ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि दक्षिण अमेरिकेतील

अनेक देशांमध्ये याच काळात हिवाळ्याची सुरुवात होत असते.

 

दक्षिण गोलार्धात याच्या उलट घटना 21 ते 23 डिसेंबर दरम्यान घडते.

त्या वेळी सूर्य मकरवृत्ताच्या वर असतो आणि दक्षिण गोलार्धात सर्वात मोठा दिवस अनुभवला जातो.

 

ग्रीष्म अयनांताचे सांस्कृतिक महत्त्व

 

जगभरातील अनेक संस्कृतींमध्ये ग्रीष्म अयनांताला विशेष महत्त्व आहे.

हजारो वर्षांपासून लोक या दिवसाचे स्वागत विविध परंपरा, उत्सव आणि धार्मिक कार्यक्रमांद्वारे करत आले आहेत.

 

युरोपमधील अनेक देशांमध्ये Summer Solstice Festival साजरा केला जातो.

इंग्लंडमधील स्टोनहेंज येथे हजारो लोक सूर्योदय पाहण्यासाठी जमतात. भारतातही हा दिवस योग दिनाशी जोडला गेला आहे. संयुक्त

राष्ट्रांनी 21 जून हा आंतरराष्ट्रीय योग दिन म्हणून घोषित केल्याने या दिवसाला आणखी विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

 

हवामानावर होणारा परिणाम

 

ग्रीष्म अयनांत हा दिवस वर्षातील सर्वाधिक सूर्यप्रकाश देणारा असला तरी तो नेहमीच सर्वात उष्ण दिवस असेल असे नाही.

पृथ्वी, समुद्र आणि वातावरणाला उष्णता साठवण्यासाठी काही काळ लागतो.

त्यामुळे अनेक भागांमध्ये जुलै किंवा ऑगस्ट महिन्यात सर्वाधिक तापमानाची नोंद होते.

 

तथापि, या दिवसानंतर सूर्यप्रकाशाचा कालावधी हळूहळू कमी होऊ लागतो आणि दिवस पुन्हा लहान होण्यास सुरुवात होते.

 

निष्कर्ष

 

21 जूनचा ग्रीष्म अयनांत हा केवळ खगोलशास्त्रीय दृष्टिकोनातूनच नव्हे तर सांस्कृतिक आणि वैज्ञानिकदृष्ट्याही

अत्यंत महत्त्वाचा दिवस आहे. वर्षातील सर्वात मोठा दिवस म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या दिवशी पृथ्वी आणि सूर्य

यांच्यातील नात्याचे अद्भुत दर्शन घडते. दिवसाचा अधिक कालावधी, सूर्याची विशेष स्थिती आणि त्यातून निर्माण होणारे

नैसर्गिक बदल यामुळे ग्रीष्म अयनांत हा निसर्गातील एक विलक्षण चमत्कार मानला जातो.