ध्वजारोहण आणि ध्वज फडकवणे : नेमका फरक काय?
भारतामध्ये राष्ट्रध्वजाचा सन्मान अत्यंत काटेकोर पद्धतीने केला जातो. मात्र १५ ऑगस्ट आणि २६ जानेवारी या दोन राष्ट्रीय सणांमध्ये झेंड्याची पद्धत वेगवेगळी असते. यामागे केवळ परंपरा नाही, तर इतिहास आणि घटनात्मक अर्थ दडलेला आहे.
ध्वजारोहण म्हणजे काय? (Flag Hoisting)
ध्वजारोहण कधी केले जाते?
➡️ १५ ऑगस्ट – स्वातंत्र्य दिन
प्रक्रिया कशी असते?
राष्ट्रध्वज खांब्याच्या तळाशी (खाली) दोरीने बांधलेला असतो
समारंभाच्या वेळी दोरीच्या साह्याने झेंडा खालून वर नेला जातो
झेंडा वर पोहोचताच तो उघडतो व हवेत फडकतो
यामागचा अर्थ काय?
भारत गुलामगिरीतून वर उभा राहिला याचे प्रतीक
ब्रिटिशांचा झेंडा खाली उतरवून भारतीय तिरंगा वर नेण्यात आला
म्हणूनच स्वातंत्र्य दिनी झेंडा खालून वर नेण्याची पद्धत आहे
ध्वजारोहणाचा मान कोणाला?
भारताचे पंतप्रधान
कारण १९४७ मध्ये भारत स्वतंत्र झाला तेव्हा राष्ट्रपती पद अस्तित्वात नव्हते
ध्वज फडकवणे म्हणजे काय? (Flag Unfurling)
ध्वज फडकवणे कधी केले जाते?
➡️ २६ जानेवारी – प्रजासत्ताक दिन
प्रक्रिया कशी असते?
राष्ट्रध्वज आधीच खांब्याच्या वर बांधलेला असतो
समारंभाच्या वेळी दोरीची गाठ सोडली जाते
झेंडा वरच्याच ठिकाणी उघडतो व फडकतो
यामागचा अर्थ काय?
भारत आधीच स्वतंत्र आहे, फक्त संविधान अंमलात आले
झेंडा वरच असणे म्हणजे सत्ता जनतेकडे आहे याचे प्रतीक
नवीन सुरुवात नव्हे, तर संवैधानिक अधिकारांची घोषणा
ध्वज फडकवण्याचा मान कोणाला?
भारताचे राष्ट्रपती
कारण २६ जानेवारी १९५० रोजी राष्ट्रपती हे सर्वोच्च घटनात्मक पद झाले
१५ ऑगस्ट रोजी झेंडा खालून वर नेला जातो, कारण तो भारताच्या स्वातंत्र्यप्राप्तीचा संघर्ष आणि विजय दर्शवतो.
२६ जानेवारी रोजी झेंडा आधीच वर असतो, कारण भारत त्या दिवशी पूर्ण प्रजासत्ताक राष्ट्र बनला.
म्हणूनच या दोन दिवसांतील ध्वजाची पद्धत वेगळी असली, तरी तिरंग्याचा सन्मान आणि गौरव दोन्ही ठिकाणी समान आहे.
ध्वज संहिता 2002 : तिरंग्याचा सन्मान
२००२ नंतर सामान्य नागरिकांनाही तिरंगा फडकवण्याचा अधिकार मिळाला, मात्र काही नियमांचे पालन करणे बंधनकारक आहे. तिरंगा जमिनीला लागू नये, त्याची योग्य घडी घालावी, सूर्यास्तापूर्वी उतरवावा—हे सर्व नियम राष्ट्रध्वजाचा सन्मान जपण्यासाठी आहेत.
