रेकॉर्ड ब्रेक हरभरा उत्पादनासाठी योग्य लागवड पद्धत
रेकॉर्ड ब्रेक हर खत व्यवस्थापन आणि अळी नियंत्रण जाणून घ्या
हरभरा लागवड
हरभरा हे भारतातील एक प्रमुख कडधान्य पीक असून त्याला देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मोठी मागणी आहे.हरभरा लागवड ही महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, राजस्थान हे प्रमुख उत्पादक राज्ये आहेत. देशातील एकूण हरभरा उत्पादनाच्या सुमारे १५-२०% भाग निर्यातीसाठी जातो. भारतातून हरभऱ्याची निर्यात मुख्यत्वे
बांगलादेश, श्रीलंका, नेपाळ, अल्जेरिया, यूएई आणि तुर्की येथे होते. जागतिक स्तरावर प्रोटीनयुक्त अन्नाची मागणी वाढल्यामुळे हरभऱ्याच्या निर्यातीसाठी उत्तम संधी उपलब्ध आहेत. सध्या देशांतर्गत बाजारात हरभऱ्याचे दर ₹६,००० ते ₹७,५०० प्रति क्विंटल दरम्यान असतात,
तर निर्यातीमध्ये अधिक नफा मिळतो. योग्य दर्जाचे उत्पादन, स्वच्छ साठवणूक आणि वेळेवर विक्री यामुळे शेतकऱ्यांना प्रति एकर ₹४०,००० ते ₹६०,००० पर्यंत निव्वळ नफा मिळू शकतो. त्यामुळे हरभरा हे केवळ अन्नसुरक्षेचेच नव्हे तर परकीय चलन कमाईचेही प्रभावी पीक ठरत आहे.
🌾 १. योग्य जमीन आणि तयारी
हरभऱ्याकरिता मध्यम ते भारी, चांगली निचरा असलेली जमीन आदर्श ठरते. शेतीची दोन वेळा नांगरट करून पाटा मारावा. शेवटच्या नांगरणीवेळी ५-१० टन शेणखत प्रति एकर द्यावे.
🌿 २. बेड पद्धतीने लागवड
बेड पद्धतीमुळे निचरा चांगला होतो आणि पिकाची वाढ संतुलित राहते.
दोन ओळींमधील अंतर: ३० सेमी
दोन झाडांतील अंतर: १० सेमी
बेडची रुंदी: १.२० मीटर
बेडमधील गटारे: ३० सेंमी रुंद ठेवा, त्यामुळे पाणी साचत नाही.
३. बीज प्रक्रिया
लागवडीपूर्वी बियाण्याची प्रक्रिया केल्यास रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते.
थायरम ३ ग्रॅम + कार्बेन्डाझिम २ ग्रॅम प्रति किलो बियाण्यांवर शिंपडा.
नंतर रायझोबियम कल्चर आणि पीएसबी कल्चर लावा (१० ग्रॅम/किलो बियाणे).
ही प्रक्रिया रोग टाळते आणि मुळांवर गाठी तयार करून नायट्रोजन स्थिरीकरण वाढवते.
४. पहिली फवारणी कधी करावी
पेरणीनंतर २५-३० दिवसांनी पहिली फवारणी करा.
क्लोरोपायरीफॉस (20%) २ मिली/लिटर पाणी वापरून अळीवर नियंत्रण करा.
रोगांपासून संरक्षणासाठी मॅन्कोझेब (2.5 ग्रॅम/लिटर) वापरावा.
—
५. खत व्यवस्थापन
बेसल डोस: १०:२५:२५ NPK चे १०० किलो/एकर.
विद्राव्य खते:
पहिली फवारणी (३० दिवस): १९:१९:१९ @ ७५ ग्रॅम/१५ लिटर पाणी
दुसरी फवारणी (फुलोरा): १३:०:४५ @ ७५ ग्रॅम/१५ लिटर
झिंक सल्फेट ०.५% आणि बोरोन ०.२% फवारणी केल्यास दाण्याची भर चांगली होते.
६. निंदणी कधी करावी
पहिली निंदणी – पेरणीनंतर २० ते २५ दिवसांनी
दुसरी निंदणी – ४५ दिवसांनी
निंदणीमुळे झुडपे कमी होतात आणि खताचा योग्य वापर पिकाला मिळतो.
—
७. अळीचा बंदोबस्त कसा करावा
पहिली लक्षणे दिसताच हेलिकोव्हायरस स्प्रे किंवा एनपीव्ही वापरा.
गंभीर अवस्थेत इमामेक्टिन बेंजोएट ५% @ ४ ग्रॅम/१० लिटर पाणी फवारणी करा.
फेरोमोन ट्रॅप्स ५ प्रति एकर लावा.
हेही वाचा-शेतकऱ्यांना मिळणार दहा वर्षे मोफत वीज; दिवसादेखील मिळणार वीजपुरवठा
हेही वाचा-प्रत्येक घरातील वीजबिल शून्य करण्याचे लक्ष्य – मुख्यमंत्री
८. हवामानाचा परिणाम
धुके: हरभऱ्याच्या वाढीस पोषक असते, परंतु दीर्घकाळ धुके राहिल्यास बुरशीजन्य रोग वाढतात.
अति थंडी: फुलोऱ्याच्या टप्प्यावर अति थंडी असल्यास परागकण नष्ट होतात व दाणे कमी येतात.
थोडीशी थंडी व कोरडे वातावरण हे हरभऱ्याच्या विकासासाठी आदर्श असते.
—
९. खुडणी कधी करावी
हरभऱ्याची शेंग ८०% वाळल्यावर आणि झाडांची पाने पिवळी पडल्यावर खुडणी करा. सकाळच्या वेळी खुडणी केल्यास दाण्यांचे नुकसान टळते.
निष्कर्ष
योग्य बेड पद्धती, बीज प्रक्रिया, खत व्यवस्थापन आणि अळी नियंत्रण केल्यास हरभऱ्यात
रेकॉर्ड ब्रेक उत्पादन मिळवता येते. हवामानाचा अभ्यास आणि योग्य वेळी फवारणी हे या पिकातील यशाचे खरे रहस्य आहे.
