बदलत्या हवामानाचा तुरीच्या पिकावर परिणाम

अलीकडच्या काळात हवामानातील अस्थिरता शेती क्षेत्रासाठी मोठे आव्हान बनली आहे. विशेषतः हिवाळ्याच्या सुरुवातीच्या काळात तापमानातील अचानक घट, धुक्याचे प्रमाण आणि सकाळच्या दवामुळे तुरीच्या पिकावर (Pigeon Pea / Red Gram) विपरित परिणाम होत असल्याचे दिसून येते.

 

धुक्याचा आणि थंडीचा परिणाम तुरीवर:

 

तुरी ही उष्णकटिबंधीय पिक असून तिला उबदार आणि कोरडे वातावरण आवडते. पण अलीकडच्या काही वर्षांत थंडीचा कालावधी वाढला असून सकाळच्या वेळी दाट धुकं पडते. हे धुकं आणि थंडी तुरीच्या फुलोऱ्याच्या अवस्थेत अत्यंत घातक ठरते.

 

धुक्यामुळे फुलगळ: जर फुलांच्या वेळी सतत धुकं आणि थंडी राहिली तर परागण प्रक्रियेवर परिणाम होतो. परिणामी फुले गळतात आणि शेंगा कमी तयार होतात.

दवामुळे बुरशीचा प्रादुर्भाव: ओलसर वातावरणात फ्यूझेरियम विल्ट (Fusarium wilt), अँथ्रॅक्नोज आणि अल्टरनेरिया ब्लाइट सारखे रोग वाढतात. त्यामुळे झाडांची वाढ खुंटते आणि उत्पादनावर परिणाम होतो.

 

थंडीचा चांगला परिणाम: जर तापमान फार कमी नसेल आणि थंडी कोरडी असेल, तर ती झाडांच्या वाढीसाठी थोडी फायदेशीर ठरते. पाने घट्ट व हिरवी राहतात, तसेच कीड नियंत्रण नैसर्गिकरित्या होते.

 

 

फुलगळ टाळण्यासाठी उपाय:

 

1. सूक्ष्म सिंचन व्यवस्थापन: सकाळच्या वेळी हलकी पाणी फवारणी केल्यास झाडांवर बसलेले दव कमी होते.

 

 

2. जैविक टॉनिकचा वापर: जीवामृत, सेंद्रिय फुलगळ प्रतिबंधक किंवा अमिनो ॲसिड द्रावण फवारणी केल्यास फुलगळ कमी होते.

 

 

3. सूक्ष्म पोषक तत्वे: बोरोन (Boron) आणि झिंक (Zinc) फुलधारणेसाठी अत्यंत उपयुक्त आहेत. 1 ग्रॅम बोरोन प्रति लिटर पाण्यात फवारणी करावी.

 

 

4. कीड व रोग नियंत्रण: थ्रिप्स आणि फुलकिडे नियंत्रणासाठी इमिडाक्लोप्रिड 17.8% SL (0.3 मि.ली./लिटर) किंवा स्पायनोसॅड 45% SC (0.3 मि.ली./लिटर) फवारावे.

 

 

 

उत्पन्न वाढविण्यासाठी खत व्यवस्थापन:

 

तुरीच्या पिकाला योग्य प्रमाणात पोषण मिळाल्यास उत्पादन लक्षणीय वाढते.

 

फुलोऱ्याच्या काळात: 5% DAP (डाय-अमोनियम फॉस्फेट) द्रावणाची फवारणी केल्यास झाडांना नत्र आणि फॉस्फरस मिळून शेंगा जास्त लागतात.

 

शेंग भरण्याच्या टप्प्यावर: 1% मायक्रोन्युट्रिएंट मिक्स (Fe, Zn, Mn, B, Cu) ची फवारणी करावी.

 

सेंद्रिय खत: प्रत्येक एकरी 2 टन शेणखत किंवा कंपोस्ट दिल्यास मातीची उर्वरता टिकून राहते.

 

 

थंडीच्या काळात करावयाच्या उपाययोजना:

 

पिकाभोवती वाऱ्यापासून संरक्षण म्हणून झेंडू किंवा नाचणी सारखे आडोसे पिके लावावीत.

 

सकाळी दव पुसण्यासाठी हलकी सिंचन पद्धत (sprinkler irrigation) वापरावी.

 

जर झाडे पिवळी दिसत असतील तर फेरस सल्फेट (FeSO₄) 0.5% द्रावणाची फवारणी करावी.

तुरीवरील शेंग पोखरणारी आळी

(Pod Borer / Helicoverpa armigera) ही तुरीच्या उत्पादनासाठी अत्यंत हानिकारक कीड आहे. ही आळी फुल, शेंगा आणि दाणे पोखरते व उत्पादनात मोठी घट घडवते. खाली तिच्या नियंत्रणासाठी प्रभावी उपाय दिले आहेत —

 

 

—

 

🌿 १. लक्षणे ओळखा:

 

फुलांवर आणि शेंगांवर लहान भोक दिसते.

 

शेंगांतील दाणे अर्धवट खाल्लेले असतात.

 

झाडाच्या टोकाला कोळीच्या जाळ्यासारखी गुंफण दिसू शकते.

 

 

 

—

 

🪱 २. जैविक नियंत्रण (सेंद्रिय उपाय):

 

1. एनपीव्ही (NPV – Nuclear Polyhedrosis Virus) —

 

Helicoverpa NPV 250 LE प्रति एकर पाण्यात मिसळून फवारणी करा.

 

सायंकाळच्या वेळी फवारणी अधिक प्रभावी ठरते.

 

 

 

2. बॅसिलस थुरिन्जिएन्सिस (Bt) — 2 ग्रॅम प्रति लिटर प्रमाणात फवारणी करा.

 

 

3. ट्रायकोग्रामा चिटकवणे (Trichogramma chilonis कार्डे):

 

प्रति एकर ५० कार्डे लावावीत.

 

दर १० दिवसांनी नवीन कार्डे बसवावीत.

 

🧪 ३. रासायनिक नियंत्रण (गरजेप्रमाणे):

 

कीड वाढ जास्त असल्यास खालील कीटकनाशकांचा वापर करा —

 

इंडॉक्साकार्ब 14.5% SC — १ मि.ली. प्रति लिटर पाण्यात फवारणी.

 

स्पायनोसॅड 45% SC — ०.३ मि.ली. प्रति लिटर पाण्यात फवारणी.

 

एमामेक्टिन बेन्झोएट 5% SG — ०.४ ग्रॅम प्रति लिटर पाण्यात फवारणी.

 

 

👉 फवारणी सायंकाळी करा आणि 10-12 दिवसांनी दुसरी फवारणी पुन्हा करा.

 

🌾 ४. प्रतिबंधात्मक उपाय:

 

पिकाची फेरपालट (Crop rotation) करा; सलग तुरीचे पीक घेऊ नका.

 

फेरोमोन ट्रॅप्स प्रति एकर ५ लावा (Helilure traps).

 

साखर + पाणी + मोनोक्रोटोफॉस मिश्रणाने कीड आकृष्ट करून नष्ट करता येते.

 

झाडाच्या वेलीवरील पोखरलेल्या शेंगा त्वरित काढून नष्ट करा.

 

शेंग पोखरणारी आळीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी जैविक व रासायनिक उपायांचा संतुलित वापर करणे अत्यंत गरजेचे आहे. वेळेवर फवारणी आणि फेरोमोन ट्रॅप्सच्या मदतीने ७०–८०% नुकसान टाळता येते आणि तुरीचे उत्पादन वाढविता येते.

हेही वाचा-रेकॉर्ड ब्रेक हरभरा उत्पादनासाठी योग्य लागवड पद्धत

हेही वाचादुधाळ जनावरांसाठी केंद्र सरकारची नवी विमा योजना — 80% हप्ता केंद्राकडून

 

निष्कर्ष:

 

सध्याच्या बदलत्या हवामानात तुरीच्या पिकाचे व्यवस्थापन अधिक शास्त्रीय पद्धतीने करणे गरजेचे आहे. धुकं आणि थंडी यांचा प्रभाव नियंत्रित ठेवण्यासाठी सूक्ष्म पोषक तत्वांची फवारणी, सिंचनाचे नियोजन आणि सेंद्रिय टॉनिकचा वापर केल्यास फुलगळ कमी होते आणि उत्पादनात 20-25% वाढ दिसून येते. योग्य वेळी खत व्यवस्थापन आणि रोग नियंत्रण हे तुरीच्या उच्च उत्पादनाचे खरे गुपित आहे.