पावसाळ्यात होणारे आजार टाळायचे असतील तर हे नियम पाळा! काय खावे, काय टाळावे? आयुर्वेद काय सांगतो?
पावसाळ्यात सर्दी, ताप, डेंग्यू, त्वचेचे विकार आणि श्वसनाचे आजार का वाढतात? कोणता आहार घ्यावा, मांसाहार करावा की नाही आणि आयुर्वेदानुसार कोणता दोष वाढतो, जाणून घ्या सविस्तर माहिती.
- पावसाळ्यात काय खावे
- पावसाळ्यात काय टाळावे
- पावसाळ्यात मांसाहार करावा का
- पावसाळ्यातील आरोग्य टिप्स
पावसाळ्यात आरोग्याची विशेष काळजी घ्या! कोणते आजार होतात, काय खावे, काय टाळावे? आयुर्वेद काय सांगतो?
पावसाळा हा अनेकांच्या आवडीचा ऋतू असला तरी आरोग्याच्या दृष्टीने तो अत्यंत संवेदनशील मानला जातो.
या काळात हवेत आर्द्रता वाढते, तापमानात चढ-उतार होतात आणि जीवाणू, विषाणू
तसेच बुरशीची वाढ झपाट्याने होते. त्यामुळे संसर्गजन्य आजार, त्वचेचे विकार, पचनाच्या समस्या आणि श्वसनाचे त्रास मोठ्या
प्रमाणात वाढतात. त्यामुळे पावसाळ्यात आहार, स्वच्छता आणि जीवनशैलीकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे.
पावसाळ्यात वातावरणाचा शरीरावर होणारा परिणाम
पावसाळ्यात वातावरणातील आर्द्रता वाढल्याने घाम व्यवस्थित वाफेच्या स्वरूपात बाहेर पडत नाही.
त्यामुळे शरीरात जडपणा, थकवा, आळस आणि पचनशक्ती कमी झाल्याची भावना निर्माण होते.
दूषित पाणी आणि अन्नामुळे संसर्गाचा धोका वाढतो. तसेच सततच्या ओलाव्यामुळे त्वचा
आणि श्वसनसंस्थेवरही विपरीत परिणाम होऊ शकतो.त्यामुळे या काळामध्ये विशेष काळजी
घेणे गरजेचे आहे पचनशक्ती कमी झाल्याच्या भावना निर्माण होतात अशा वेळेला पोट दुखी सारखी आजार देखील संभवतात
पावसाळ्यात होणारे प्रमुख आजार
या ऋतूमध्ये सर्दी, खोकला, ताप, व्हायरल इन्फेक्शन, फ्लू, डेंग्यू, मलेरिया, चिकुनगुनिया, टायफॉईड, कॉलरा, अतिसार, अन्न
विषबाधा आणि कावीळ यांसारखे आजार अधिक प्रमाणात आढळतात.
हे ही वाचा-केंद्र सरकारची शेतकऱ्यांसाठी मोठी योजना! ‘प्रगती’ प्रकल्पातून 20 लाख शेतकऱ्यांना होणार थेट फायदा
दूषित पाणी आणि डासांची वाढ ही यामागील प्रमुख कारणे आहेत.
त्यामुळे उकळून किंवा शुद्ध केलेले पाणी पिणे आणि स्वच्छतेची काळजी घेणे आवश्यक आहे.
लहान मुलांना शक्य असल्यास मिनरल वॉटर किंवा आरो पाणी पाजा त्यामुळे त्यांचे आरोग्य उत्तम राहील
आयुर्वेदानुसार पावसाळ्यात कोणता दोष वाढतो?
मानवाच्या शरीरामध्ये तीन प्रकारचे दोष असतात यामध्ये वात पित्त आणि कफ वेगवेगळ्या रुतून मध्ये यापैकी एका दोषाचा
प्रकोप होतो.त्यामुळे काळजी घेणे गरजेचे आहे.आयुर्वेदानुसार पावसाळ्यात वात दोषाचा प्रकोप सर्वाधिक वाढतो, तर पित्त दोष
साचू लागतो. या काळात शरीराची पचनशक्ती (अग्नी) मंदावते. त्यामुळे अपचन, गॅस,
सांधेदुखी, अंगदुखी, अशक्तपणा आणि पचनाशी संबंधित समस्या निर्माण होतात.
म्हणूनच आयुर्वेदात या ऋतूत हलका, गरम आणि सहज पचणारा आहार घेण्याचा सल्ला दिला जातो.
पावसाळ्यात कोणता आहार घ्यावा?
पावसाळ्यात गरम, ताजे आणि घरचे शिजवलेले अन्न खाणे सर्वात सुरक्षित असते.
मूगडाळीची खिचडी, डाळीचे सूप, भाज्यांचे सूप, उकडलेल्या भाज्या, तूपाचे मर्यादित
सेवन, आलं, हळद, काळी मिरी, जिरे, हिंग आणि लसूण यांचा आहारात समावेश करावा.
हंगामी फळे स्वच्छ धुऊन खावीत. कोमट पाणी पिणेही फायदेशीर ठरते.
होय, पावसाळ्यात मांसाहार करता येतो, पण काही विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
“पावसाळ्यात मांसाहार पूर्णपणे टाळावा” असे वैज्ञानिकदृष्ट्या बंधनकारक नाही. मात्र,
या काळात अन्न लवकर खराब होण्याची शक्यता वाढते, त्यामुळे स्वच्छता आणि योग्य शिजवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
पावसाळ्यात मांसाहार करावा का?
पावसाळ्यात मांसाहार पूर्णपणे टाळणे आवश्यक नाही. मात्र, चिकन, मासे,
अंडी किंवा इतर मांसाहार नेहमी ताजे, स्वच्छ आणि पूर्णपणे शिजवूनच खावेत.
अर्धवट शिजलेले मांस किंवा अनेक तास बाहेर ठेवलेले मांस खाल्ल्यास अन्नातून
होणाऱ्या संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. रस्त्यावरील मांसाहारी पदार्थ किंवा अस्वच्छ
ठिकाणी तयार केलेले अन्न टाळावे. पचनशक्ती कमी असल्यास किंवा अपचनाचा त्रास होत
असल्यास मांसाहाराचे प्रमाण मर्यादित ठेवणे अधिक योग्य ठरते. संतुलित
प्रमाणात आणि स्वच्छतेची काळजी घेऊन मांसाहार केल्यास तो सुरक्षित ठरू शकतो.
पावसाळ्यात कोणता आहार टाळावा?
रस्त्यावरील उघडे अन्न, कापलेली फळे, जास्त तेलकट, तळलेले, मसालेदार पदार्थ,
शिळे अन्न, थंड पेये, आईस्क्रीम आणि दूषित पाणी टाळावे. पालेभाज्यांमध्ये चिखल
आणि जंतू असण्याची शक्यता अधिक असल्याने त्या स्वच्छ धुऊनच वापराव्यात.
अति गोड पदार्थ आणि फास्ट फूडचे सेवनही कमी करावे.
त्वचेच्या कोणत्या समस्या निर्माण होतात?
सततच्या ओलाव्यामुळे त्वचेवर बुरशीजन्य संसर्ग, खाज, रॅशेस, दाद, पायाला बुरशी (फंगल इन्फेक्शन), मुरुम आणि त्वचेची
अॅलर्जी वाढू शकते. पावसात भिजल्यानंतर शक्य तितक्या लवकर कोरडे कपडे घालावेत.
त्वचा स्वच्छ आणि कोरडी ठेवणे, तसेच सूती कपडे वापरणे फायदेशीर ठरते.
श्वसनाचे कोणते आजार वाढतात?
पावसाळ्यात दम्याचा त्रास, अॅलर्जी, सायनस, ब्राँकायटिस, सर्दी आणि खोकला वाढण्याची शक्यता असते.
हवेत वाढलेली आर्द्रता आणि बुरशीचे कण यामुळे श्वसनाच्या समस्या अधिक तीव्र होऊ शकतात.
दम्याच्या रुग्णांनी डॉक्टरांनी दिलेली औषधे नियमित घ्यावीत आणि ओलसर वातावरण टाळावे.
रोगप्रतिकारशक्ती कशी वाढवावी?
रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत ठेवण्यासाठी संतुलित आहार, पुरेशी झोप, नियमित व्यायाम,
योग आणि प्राणायाम करणे आवश्यक आहे. व्हिटॅमिन C, प्रथिने आणि अँटिऑक्सिडंटयुक्त पदार्थांचे सेवन करावे.
कोमट पाणी पिणे, हळदीचे दूध, तुळस, आलं आणि गुळवेल यांसारख्या आयुर्वेदिक
घटकांचा मर्यादित वापर फायदेशीर ठरू शकतो. मात्र, कोणतेही आयुर्वेदिक
औषध किंवा काढा नियमित घेण्यापूर्वी वैद्यकीय सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
पावसाळ्यात घ्यावयाची काळजी
हात साबणाने वारंवार धुणे, पाणी साचू न देणे, डासांपासून संरक्षण करणे, स्वच्छ पाणी पिणे,
पावसात भिजल्यानंतर लगेच कपडे बदलणे आणि ताप किंवा इतर
लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
पावसाळा आनंदाचा ऋतू असला तरी योग्य काळजी घेतली नाही तर अनेक आजारांना आमंत्रण मिळू शकते.
संतुलित आहार, स्वच्छता, योग्य जीवनशैली आणि वेळेवर उपचार
यांच्या मदतीने हा ऋतू निरोगीपणे अनुभवता येऊ शकतो.
FAQ
प्रश्न- पावसाळ्यात सर्वाधिक कोणते आजार होतात?
उत्तर-पावसाळ्यात सर्दी, खोकला, ताप, डेंग्यू, मलेरिया, चिकुनगुनिया, टायफॉईड,
अतिसार, कॉलरा आणि त्वचेचे बुरशीजन्य संसर्ग हे आजार सर्वाधिक आढळतात.
प्रश्न- आयुर्वेदानुसार पावसाळ्यात कोणता दोष वाढतो?
उत्तर-आयुर्वेदानुसार पावसाळ्यात वात दोषाचा प्रकोप वाढतो, तर पित्त दोष साचण्यास सुरुवात होते.
त्यामुळे पचनशक्ती कमी होणे, सांधेदुखी, गॅस आणि अशक्तपणा यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात.
प्रश्न- पावसाळ्यात रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी काय करावे?
उत्तर-ताजे आणि गरम अन्न खावे, पुरेशी झोप घ्यावी, नियमित व्यायाम व योग करावा,
स्वच्छ पाणी प्यावे, तसेच व्हिटॅमिन C, प्रथिने आणि अँटिऑक्सिडंटयुक्त
आहाराचा समावेश करावा. ताप किंवा संसर्गाची लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
नोट-सदरील माहिती ही फक्त आपल्या ज्ञानात भर टाकण्यासाठी आहे वैद्यकीय उपचारासाठी नाही उपचार बाबतीत कुठलीही गोष्ट करताना डॉक्टरांचा सल्ला जरूर घ्या
