रात्री उशिरा जेवता? जाणून घ्या हार्मोन्स, झोप आणि वजनावर होणारे गंभीर परिणाम

रात्री उशिरा जेवण्याचे दुष्परिणाम

आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत अनेक जण रात्री उशिरा जेवतात. कामाचा ताण, लांब ऑफिस तास, ऑनलाइन

मीटिंग्स आणि व्यस्त दिनचर्या यामुळे जेवणाची वेळ अनेकदा पुढे ढकलली जाते.

 

दिवसभर पुरेसे अन्न न खाल्ल्यामुळे रात्री घरी परतल्यावर तीव्र भूक लागते आणि मग एकाच वेळी भरपूर जेवण केले जाते.

मात्र ही सवय दीर्घकालीन आरोग्यासाठी घातक ठरू शकते.

फिटनेस कोच आणि पोषणतज्ज्ञ मितुशी अजमेरा यांच्या मते, रात्री उशिरा जेवण्यामुळे शरीराच्या नैसर्गिक जैविक घड्याळावर

 

म्हणजेच ‘सर्केडियन रिदम’वर परिणाम होतो. हे जैविक घड्याळ आपल्या झोपेची गुणवत्ता, पचनक्रिया, हार्मोन्सचे कार्य आणि

ऊर्जा वापर नियंत्रित करते.

सर्केडियन रिदम म्हणजे काय?

सर्केडियन रिदम ही शरीरातील २४ तासांची नैसर्गिक जैविक प्रक्रिया आहे. या प्रक्रियेनुसार सकाळी आणि दुपारी शरीर अन्नाचे

 

पचन आणि पोषक घटकांचे शोषण अधिक प्रभावीपणे करते. दिवस जसजसा पुढे जातो,

 

तसतशी शरीराची इन्सुलिन संवेदनशीलता कमी होत जाते.

याचा अर्थ असा की सकाळी किंवा दुपारी खाल्लेले अन्न शरीर अधिक चांगल्या प्रकारे वापरू शकते,

 

तर रात्री उशिरा खाल्लेले अन्न तितक्या प्रभावीपणे प्रक्रिया होत नाही.

 

रात्री उशिरा जेवण्याचा हार्मोन्सवर परिणाम

रात्री उशिरा जेवण्यामुळे भूकेचे आणि तृप्तीचे संकेत देणाऱ्या हार्मोन्सवर परिणाम होऊ शकतो.

घ्रेलिन (Ghrelin)

हा हार्मोन भूक वाढवण्याचे काम करतो. अनियमित जेवणाच्या वेळांमुळे घ्रेलिनचे प्रमाण वाढू शकते, ज्यामुळे अधिक भूक लागते.

 

लेप्टिन (Leptin)

लेप्टिन हा हार्मोन पोट भरल्याची जाणीव करून देतो. रात्री उशिरा आणि जास्त प्रमाणात खाण्यामुळे लेप्टिनची कार्यक्षमता कमी होऊ शकते.

 

यामुळे व्यक्तीला वारंवार भूक लागल्यासारखे वाटते आणि अतिरिक्त कॅलरी सेवन होण्याची शक्यता वाढते.

हे ही वाचा-दररोज आंबे खाणे शरीरासाठी फायदेशीर की धोकादायक?

हेही वाचा-बाजारातील 850ML तेलाची पाकिटे बंद होणार? सरकार आणणार नवा नियम; ग्राहकांना काय फायदा होणार?

झोपेवर होणारा परिणाम

झोपण्याच्या अगदी आधी जड जेवण केल्यास पचनसंस्था सक्रिय राहते.

त्यामुळे शरीराला विश्रांती घेण्याऐवजी अन्न पचवण्यासाठी अधिक मेहनत घ्यावी लागते.

यामुळे खालील समस्या निर्माण होऊ शकतात:

झोप येण्यास उशीर लागणे

रात्री वारंवार जाग येणे

अपचन किंवा अॅसिडिटी

सकाळी थकवा जाणवणे

झोपेची गुणवत्ता कमी होणे

अपुरी झोप देखील वजन वाढण्यास कारणीभूत ठरू शकते कारण त्यामुळे भूकेशी संबंधित हार्मोन्समध्ये असंतुलन निर्माण होते.

रात्री उशिरा जेवल्याने वजन वाढते का?

अनेकांना वाटते की रात्री ८ नंतर काहीही खाल्ले तर वजन वाढते. मात्र तज्ज्ञांच्या मते हे पूर्णपणे खरे नाही.

वजन वाढण्यामागील मुख्य कारणे आहेत:

दिवसातील एकूण कॅलरी सेवन

अन्नाची गुणवत्ता

शारीरिक हालचाल

झोपेचा कालावधी

तणावाची पातळी

जेवणातील सातत्य

तथापि, रात्री उशिरा जेवण करणारे अनेक लोक दिवसभर कमी खातात आणि रात्री जास्त खातात.

 

त्यामुळे अतिरिक्त कॅलरी शरीरात साठण्याची शक्यता वाढते.

रक्तातील साखरेवर परिणाम

रात्रीच्या वेळी शरीराची इन्सुलिन संवेदनशीलता कमी झालेली असते. अशा वेळी जास्त प्रमाणात कार्बोहायड्रेट्स

 

किंवा गोड पदार्थ खाल्ल्यास रक्तातील साखर अधिक वाढू शकते.

दीर्घकाळ असे होत राहिल्यास:

इन्सुलिन प्रतिकार (Insulin Resistance)

प्री-डायबेटीस

टाइप-२ मधुमेहाचा धोका

वाढू शकतो.

 

आरोग्यदायी सवयी कोणत्या?

तज्ज्ञांच्या मते पुढील सवयी उपयुक्त ठरू शकतात:

दिवसभर नियमित अंतराने जेवण घ्या.

नाश्ता टाळू नका.

रात्रीचे जेवण झोपण्याच्या किमान २ ते ३ तास आधी करा.

रात्री हलके आणि संतुलित अन्न घ्या.

प्रथिने, भाज्या आणि फायबरयुक्त पदार्थांचा समावेश करा.

उशिरा भूक लागल्यास फळे किंवा हलका स्नॅक निवडा.

पुरेशी झोप घ्या.

 

निष्कर्ष

रात्री उशिरा जेवणे हे एकटेच वजन वाढण्याचे कारण नसले तरी ती सवय नियमित झाल्यास शरीराच्या जैविक घड्याळावर, हार्मोन्सच्या संतुलनावर,

 

झोपेच्या गुणवत्तेवर आणि चयापचय क्रियेवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवण्यासाठी

 

आणि चांगल्या आरोग्यासाठी जेवणाच्या वेळांकडे लक्ष देणे तितकेच महत्त्वाचे आहे जितके अन्नाच्या गुणवत्तेकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

नोट-सदरील माहिती ही फक्त आपल्या ज्ञानात भर टाकण्यासाठी आहे वैद्यकीय उपचारासाठी नाही उपचाराबाबतीत कुठलीही गोष्ट करताना डॉक्टरांचा सल्ला जरूर घ्या